Новости города БезФормата.Ru
Казань
Главные новости
 
Задать вопрос?

Минтимер Шаймиев выступил на VI съезде Всемирного конгресса татар


Государственный Советник Республики Татарстан Минтимер Шаймиев выступил на пленарном заседании VI съезда Всемирного конгресса татар. 

"Хөрмәтле милләттәшләр-ватандашлар!

Мөхтәрәм кунаклар! Уважаемые делегаты!

Хөрмәтле Рөстәм Нургалиевич!

Бүген мин безнең барыбызны да 25 еллык катлаулы юлны узып, икътисади һәм сәяси каршылыкларны җиңә-җиңә, югалмыйча-таралмыйча  алтынчы съездга җыелышуыбыз белән ихлас күңелдән котлыйм! Милли тарихыбызда беренче тапкыр татарларның бөтендөнья иҗтимагый оешмасы барлыкка килде. Узган 25 ел эчендә Бөтендөнья татар конгрессы, аның башкарма комитеты дөнья һәм ил күләмендә лаеклы, абруйлы урынга күтәрелде. Моның иң күркәм нәтиҗәсе – халкыбызның милли үзаңы көчәю. Бу халыклар тормышында бәлки  гасырга бер яки берничә гасырга бер була торган хәлдер. Аллагашөкер, безнең бу катлаулы чор үзебезне татар итеп хис иттерде, милләтебез белән горурлану мөмкинлеге бирде. Бөтендөнья татар конгрессының милләтебезне берләштерү юлында заман таләпләренә җавап бирүче уңышлы эшчәнлеге олы ихтирамга лаек, без аның белән хаклы рәвештә горурланабыз.

Дөресен генә әйткәндә, без - татарлар белән эшләү җиңел түгел, “татар барда хәтәр бар” дигән әйтем ул юктан гына барлыкка килмәгән. Конгрессның башкарма комитетын тәнкыйтьләүчеләр дә җитәрлек. Сүз дә юк, Тукай әйтмешли, “тәнкыйть – кирәкле шәйдер”. Ул нигезле булганда файдалы. Мәсәлән, мин үзем еш кына Башкарма комитет эшен Сабан туйлары үткәрүгә генә кайтарып калдырып гадиләштерү белән килешә алмыйм. Гәрчә Сабан туе үткәрү үзе үк - зур гамәл. Җир шарының күренекле нокталарында милли бәйрәмебезне зурлап үткәрә алуыбызга, шуның аркылы татар халкын дөньяга таныта алуыбызга шатланырга-сөенергә кирәк! Сабан туе - җыр-бию, уен-көлке генә түгел, аның мәгънәсе тирән, ул - халык дипломатиясенең үзенчәлекле бер чагылышы дисәк тә ялгыш булмас. Хәзерге катлаулы халыкара вазгыятьтә, илебезне, халкыбызны уңай яктан күрсәтүдә аның роле гаять зур. Россия Ватандашларының бөтендөнья конгрессларында Бөтендөнья татар конгрессы эшчәнлеген үрнәк буларак билгеләп үтелүе очраклы хәл түгел. Инде әйтелгәнчә, быел Сабан туе 32 чит илдә һәм Россиянең 59 төбәгендә узды. Димәк, бу илләрдә һәм төбәкләрдә милләттәшләребез иркен яши, рәсми хакимиятләр белән уртак тел таба. Рәхмәт сезгә! Татарстанның читтәге милләттәшләребезгә күпъяклы ярдәме нәкъ менә Бөтендөнья татар конгрессы, аның урындагы асыл вәкилләре аша күрсәтелә. Аларның хезмәте белән горурланып, аны киләчәктә киңрәк колачлы, халыклар күңеленә хуш килерлек итеп уздыру зарур. Без моны булдыра алабыз, үзебезгә дә, үткәрә торган төбәкләргә, илләргә тагын да ошасын, моны тагын да киңәйтергә кирәк.

Республикабыз үзгәртеп кору елларыннан башлап бүгенгәчә, халкыбызның көндәлек тырыш хезмәте белән, сәясәттә дә, икътисадта да, мәдәнияттә дә уңышларга ирешеп, илебездә дә генә түгел, дөньяда да танылып килә. Аның абруе чит илләрдәге һәм чит өлкәләрдәге милләттәшләребез өчен зур таяныч булып тора. Татарстан Конституциясенең мәгълүм статьясы буенча милләттәшләребезнең рухи ихтыяҗларын канәгатьләндерергә тырышабыз, монысы да куанычлы хәл. Бу юнәлештә Президентыбыз Рөстәм Нургали улы Миңнехановның шәхси өлеше гаять зур. Ул милләтебезгә җаны-тәне белән бирелгән шәхес буларак, кайсы илгә, кайсы өлкәгә барса да, вакыт табып, җирле татар җәмәгатьчелеге вәкилләре белән очраша, кайткач, аларның тәкъдимнәрен, үтенечләрен исәпкә алып эш итә. Дөнья буйлап сибелгән татар кешеләренең Татарстан Президенты белән турыдан–туры аралашу мөмкинлеге булу – гадәттән тыш игътибар һәм ихтирам турында сөйли. 

Соңгы елларда Татарстанда халкыбызның мәдәни мирасын саклау, тарихи ядкәрләрен торгызу буенча алып барылучы җитди эш бөтен милләтебез өчен хәлиткеч әһәмияткә ия. Мәгълүм булганча, 2014 елда борынгы Болгар шәһәре ЮНЕСКОның  Бөтендөнья мирасы исемлегенә кертелде, дөньякүләм универсаль хәзинә итеп танылды. Димәк, безнең хак тарихыбыз да танылды, ниһаять, гасырлар буе аны бозып күрсәтергә, төрле ярлыклар тагарга тырышуларга нокта куелды. Бу – зур җиңү, бу - дөньяның тануы. Шуңа күрә мондый гамәлләрне киләчәктә дә кылырга тиешбез.

Инде барыбызны да борчыган мәсьәләгә – туган телебезне саклауга килик, бу проблема барлык милләтләргә дә кагыла, чөнки, билгеле булганча, кешелек дөньясы глобальләшү процессын туктата алмый. Шуңа күрә, татар телен саклап калу безне беренче съезддан ук борчый.  Үзгәртеп кору еллары башында Казанда тулы булмаган бер татар мәктәбе калган иде, Казан урамнарында кешеләр татарча сөйләшергә ояла иде. Без боларның барысын да үз күзләребез белән күрдек.

Бу нисбәттән, соңгы арада Россия Президенты Владимир Владимирович Путинның күптән түгел Йошкар–Ола шәһәрендә ясаган чыгышын аңлап бетермичә, матбугатта төрле фаразлар кора башладылар. Мин әйтер идем: дикъкать белән карагыз. Россия Президенты чыгышында сүз Россиядә яшәүче милләтләрнең туган телләрен кысрыклау турында бармады, ул, киресенчә, һәр халыкның туган телен сакларга, аның белән шөгыльләнергә, кайгыртырга тиешлеген әйтте. Аның борчылуы Рәсәйдә дәүләт теле булган рус телен укыту турында, рус теленең дә югалтулары аз түгел, ул шуларга игътибар итте. Бу темага республиканың фән һәм мәгариф министры Энгель Навапович җентекләп сөйләр дип ышанам. Без бу проблемаларны беләбез, хәзер яңа стандартлар  барлыкка килергә мөмкин. Белем бирү системасы, аның ысуллары киләсе 15-20 елда  эчендә бик нык үзгәрәчәк, саннар теориясенә нигезләнгән мәгълүмат дөнья буенча алга чыгачак. Шушыларны искә алып, телебезне саклау турында әле бик күп уйлашасы бар. Кичә ТНВ каналында бик күп кунакларыбызны күрсәттеләр, Румыниядән килгән делегат Абдрахман абый бик үтемле итеп әйтте: “Барысын да эшләргә кирәк, тырышырга кирәк, иң мөһиме - гаиләдә татарча сөйләшергә кирәк”. Чыннан да, телебезне саклауның нигезе шул. Тел  гаиләдән, балалар бакчасыннан башлана. Бүген безнең  туган телебезне хокукый чикләү юк. Үзебездән - татарлардан тора.  Без тотынсак, эшли алабыз, бар акылыбызны җигеп, моның белән шөгыльләнергә кирәк. Тырышсак, булдыра алабыз. Һәр халыкның туган теле бар. Шуны аңлап, төрле яктан ярдәм күрсәтергә кирәк. Татарстанда чуваш, мари, удмурт, мордва һәм башка телләрдә белем бирүче һәм бу телләрне өйрәтүче 148 мәктәп эшли. Якшәмбе мәктәбенең 47 бүлегендә Татарстанда яшәүче милләтләрнең 25 теле өйрәнелә. Телләр өйрәтүдә заманча технологияләр куллануга аеруча әһәмият бирү урынлы.

Бүгенге очрашудан файдаланып, илебез төбәкләреннән килгән хөрмәтле делегатларга мөрәҗәгать итеп шуны әйтәсе килә: сез ул төбәкләрдә яшисез, эшлисез, салым түлисез, иҗтимагый оешмаларыгыз бар, телне өйрәнү мәсьәләләрен активрак күтәрергә кирәк. Бу барыбызның да конституцион хокукыбыз. 

Татар телен саклау, өйрәнү турындагы фикерне дәвам итеп, моннан биш ел элек, 2012 елда эшли башлаган “ТНВ–планета” телеканалының гаять зур хезмәте турында әйтергә кирәк. Ул бөтен татар милләте өчен уртак мәгълүмат киңлеге тудыра, безне бер-беребезгә якынайта, аның телне, мәдниятне саклау һәм үстерүдәге өлеше мактауга лаек.

Татар телен саклауда Ислам диненең роле зур, хәзер күп кенә балалар дингә тартыла, мәдрәсәләрдә укый. Татар теленең дин даирәсендә кулланылышын саклап калу максатыннан Бөтендөнья татар конгрессы башкарма комитетының һәм Татарстан Диния нәзарәтенең җомга намазларын татарча алып баруны алга сөрүен дөрес гамәл дип саныйм. Хәзер заманалар башка, техник мөмкинлекләр бар, дога кылуларны, вәгазьләрне татарчадан синхрон тәрҗемә аша һәркемгә үз телендә җиткерү мөмкин, бу кулдан килмәслек эш түгел.

Татарстанда җирлегендә - Болгар дәүләтенең хәзерге Рәсәй җирлегендә беренче булып Ислам динен ирекле рәвештә кабул иткән урында Болгар ислам академиясе төзелү дөрес, бу - аның тарихи урыны.   Бүген Рәсәйдә ислам белеме бирү системасы юк. Мәдрәсәләр бар, Казанда Россия ислам институты эшли. Әмма башлангыч белемнән алып югары - академик белемгә кадәр җитүче система булдыру бик мөһим иде. Моннан берничә ел элек Владимир Владимирович Путин Уфада милләтара, динара мөнәсәбәтләргә багышланган киңәшмәдә Россиядә үз ислам академиябезне булдырырга кирәк дигән иде. Академия Татарстанда булырга тиеш дигән фикергә килдек. Россия мөселманнары Үзәк Диния нәзарәте, Россия Федерациясе мөселманнары Диния нәзәрәте, Татарстан мөселманнары Диния нәзәрәте бу фикерне хуплап, Болгар ислам академиясен оештыручылар бурычын үз өсләренә алдылар. Ислам академиясе бинасын төзүне Татарстан Президенты Рөстәм Миңнеханов “Яңарыш” Фондына йөкләгән иде, без аны бер ел эчендә төзеп, файдалануга тапшырдык. Аллабирса, сентябрьдә Россия тарихында беренче ислам академиясендә уку елы башланачак.  

Хөрмәтле съезд делегатларын, республикабыз җәмәгатьчелеген борчый торган бик җитди сәяси мәсьәлә - ул да булса 2007 елда федераль закон дәрәҗәсендә кабул ителгән Шартнамә язмышы турында кайбер фикерләр.

Бүгенге форсаттан файдаланып, бу вакыйгаларның эчендә кайнаган шаһит буларак, кайбер аңлатма бирү урынлы булыр дип саныйм. Билгеле булганча, дәһшәтле туксанынчы елларда – үзгәртеп кору чорында барлыкка килгән “Россия Федерациясе дәүләт хакимияте органнары белән Татарстан Республикасы дәүләт хакимияте органнары арасында үзара эшләр алмашу һәм вәкаләтләр бүлешү турында” 1994 нче елгы Шартнамә Россия Федерациясенең язмышын хәл итте. Моны без генә әйтмибез, вакыт узган саен, илебез җитәкчеләре, сәясәтчеләр, галимнәр бу Шартнамәне яңа Рәсәй дәүләтен саклап калуда бик мөһим факторларның берсе буларак бәһалиләр.

Акылыбыз җитеп, зур ил турында кайгыртып кылган гамәлебез бу. 1994 елда кул куелган Шартнамәгә бик күп икътисади мәсьәләләр кертелде. Бу Шартнамәдә каралган бурычлар унөч ел дәвамында нигездә уңышлы һәм тиешле җаваплылык белән үтәлде, икътисадка кагылышлы  мәсьәләләр нигездә хәл ителде. 13 ел вакыт үтте, Шартнамәнең эчтәлеген тикшергәннән соң, федераль үзәк белән бергәләп алга таба эшли башладык. 2007 нче елгы Шартнамә, нигездә, кайбер хокукый мәсьәләләрне үз эченә алды. Кызганычка каршы, моны аңлау-аңлату да җитеп бетмидер, ачып укып  карасагыз – анда икътисади мәьәләләр куелмаган, Татарстанга берниниди дә икътисади ташламалар каралмаган. Конституцияләргә кагылышлы хокукый мәсьәләләр бар. Чөнки Татарстанның яңа Конституциясе Россия Федерациясенең яңа Конституциясеннән бер елга алдан кабул ителде. Шуңа күрә ике Конституцияне тәңгәлләштерү барышында кайбер гаять әһәмиятле хокукый мәсьәләләрне карарга кирәк. Безгә хәзерге вакытта федераль үзәк вәкилләре белән утырып, бу катлаулы хокукый мәсьәләләрне уртага салып сөйләшергә кирәк. Президентыбыз хәзерге вакытта бу мәсьәләләрдә фикер алышулар алып бара. Минем уйлавымча, уртак тел табарбыз.  

Безнең иң катлаулы чорларда да Россия Федерациясен сәяси һәм икътисади яктан ныгытуга омтылышыбыз – тормышчан уй-фикер һәм конкрет эшләребез белән раслана. Безнең барыбызга да куәтле, абруйлы Россия – Россия Федерациясе кирәк. 

Моңарчы узган съездларда без уртак фикергә килеп, милләт үсеше өчен кирәкле карарларны бердәм кабул итүгә ирешә идек. Бу юлы да конгрессның эше нәтиҗәле буласына шигем юк. Халык әйтсә, хак әйтә: “Бер очрашу – үзе бер гомер ул!”

Барыбызга да уңышлар, саулык-сәламәтлек телим!"


Пресс-служба Президента РТ



Последние новости Татарстана по теме:
Минтимер Шаймиев выступил на VI съезде Всемирного конгресса татар

Минтимер Шаймиев выступил на VI съезде Всемирного конгресса татар - Казань
Государственный Советник Республики Татарстан Минтимер Шаймиев выступил на пленарном заседании VI съезда Всемирного конгресса татар.
17:36 03.08.2017 Правительство РТ
Минтимер Шаймиев выступил на VI съезде Всемирного конгресса татар - Казань
Государственный Советник Республики Татарстан Минтимер Шаймиев выступил на пленарном заседании VI съезда Всемирного конгресса татар.
16:36 03.08.2017 Правительство РТ
С рабочим визитом в город Самарканд (Республика Узбекистан) прибыл сегодня Президент Республики Татарстан Рустам Минниханов.
23.09.2017 Президент РТ
С рабочим визитом в город Самарканд (Республика Узбекистан) прибыл сегодня Президент Республики Татарстан Рустам Минниханов.
23.09.2017 Правительство РТ
Сегодня в Лаишевском районе РТ празднуют 90-летие со дня образования муниципалитета и 460-летие города Лаишево.
23.09.2017 Президент РТ
Сегодня в Лаишевском районе РТ празднуют 90-летие со дня образования муниципалитета и 460-летие города Лаишево.
23.09.2017 Правительство РТ
Сегодня в селе Именьково Лаишевского района РТ состоялось открытие нового Дома культуры.
23.09.2017 Президент РТ
Сегодня в селе Именьково Лаишевского района РТ состоялось открытие нового Дома культуры.
23.09.2017 Правительство РТ
21 сентября 2017 года в г. Казани в ГТРК «Корстон» в рамках ежегодного Бизнес-форума для предпринимателей «Взгляд в будущее» прошел круглый стол на тему «Время зарабатывать!
23.09.2017 Министерство экономики РТ
21 сентября 2017 года в Торгово-промышленной палате Республики Татарстан состоялось заседание секции «Основные направления взаимодействия бизнеса и НКО» в рамках предстоящего IV Республиканского форума социально ориентир
23.09.2017 Министерство экономики РТ
В Москве 21-22 сентября прошла конференция  с участниками реализации Приоритетной программы «Реформа контрольной и надзорной деятельности».
23.09.2017 Министерство экономики РТ
В рамках ежегодного форума развития предпринимательства «Взгляд в будущее» 21–22 сентября 2017 года в ГТРК Корстон прошли мероприятия, посвященные дню конкуренции в Республике Татарстан – конференция «Конкурентная среда».
23.09.2017 Министерство экономики РТ
Уборку зерновых в Татарстане рассчитывают завершить на следующей неделе - Минсельхоз РТНа настоящий момент в Татарстане урожай убран на площади 1460 тыс. га. Общий намолот зерновых составил 4950 тыс.
23.09.2017 Минсельхоз РТ
На настоящий момент в республике урожай убран на площадях в 1 млн 460 тыс.
23.09.2017 Президент РТ
На настоящий момент в республике урожай убран на площадях в 1 млн 460 тыс.
23.09.2017 Правительство РТ
Управление Федеральной антимонопольной службы по Республике Татарстан проводит публичные обсуждения результатов правоприменительной практики.
23.09.2017 УФАС по Республике Татарстан
В рамках ежегодного форума развития предпринимательства «Взгляд в будущее» 21–22 сентября 2017 года в ГТРК Корстон прошли мероприятия, посвященные дню конкуренции в Республике Татарстан – конференция «Конкурентная среда».
23.09.2017 Министерство экономики РТ
ptez - Республика Татарстан
Важно действовать на опережение
Президент Татарстана обратился с ежегодным посланием к парламенту     21 сентября в Государственном Большом концертном зале им.
Республика Татарстан
ptez8 - Республика Татарстан
Тон документа уверенный и оптимистичный
    Безусловно, послание Президента республиканскому парламенту вызвало большой общественный резонанс.
Республика Татарстан
gos - Республика Татарстан
Положительная динамика налицо
    Парламентская осень началась активно во всех смыслах – политическом, экономическом, социальном, общественном.
Республика Татарстан
Олег Анисимов - Бизнес OnlineЗлополучный Лексус или Скрытое противостояние зеленодольских властей и силовиков привело к очередному громкому делу Сегодня или в ближайшее время следствие должно обратиться в суд об избрании меры пресечения в отношен
23.09.2017 Бизнес Online
Челнинская пенсионерка стала жертвой мошенников - МВД РТВ полицию 64-летняя потерпевшая обратилась 22 сентября. Женщина рассказала, что 25 августа ей поступил телефонный звонок.
23.09.2017 МВД РТ
В Буинском районе автоцистерна столкнулась с грузовиком, есть пострадавший - ИА Татар-информАвария произошла на 86-м километре трассы Казань - Буинск, около поворота на деревню Тюбяк-Черки.
23.09.2017 ИА Татар-информ
Женщина в Челнах сорвала цепочку с прохожей - Челнинские Известия
Женщина в Челнах сорвала цепочку с прохожей
Фото с сайта novostivolgograda.ru. Челнинка не учла, что напала на женщину, которая работает стрелком в службе охраны.
Челнинские Известия
Смертельное  ДТП под Заинском: суд назначен на конец сентября - Челнинские Известия
Смертельное ДТП под Заинском: суд назначен на конец сентября
На 29 сентября в  Заинском районном  суде назначено рассмотрении громкого уголовного дела по факту гибели пассажиров в ДТП под Заинском.
Челнинские Известия
Пьяный водитель устроил смертельное ДТП - Бугульминская газета
Пьяный водитель устроил смертельное ДТП
Смертельная авария произошла в республике Башкортостан в Дуванском районе.
Бугульминская газета
Ансамбль начал свой гастрольный тур «Мост дружбы» в Татарстане. (Елабуга, 24 сентября, «Татар-информ», Гульнара Салихова).
24.09.2017 ИА Татар-информ
МВД возбудило дело по факту давления на кинотеатры из-за показа «Матильды» - ИА Татар-информДело возбуждено в связи с тем, что в адрес зрителей и собственников кинотеатров поступили угрозы приминения насилия.
23.09.2017 ИА Татар-информ
... - Бизнес OnlineСтолица РТ потеряла главную площадку для андеграундных и рок-групп. Туда пришли москвичи, чтобы открыть антикафе Сегодня в Казани на месте некогда культового заведения «Маяковский.
23.09.2017 Бизнес Online
Нескучные выходные: запретная дверь в хранилище и концерт на остановке - Челнинские Известия
Нескучные выходные: запретная дверь в хранилище и концерт на остановке
Предлагаем вам подборку интересных мероприятий на выходные 23-24 сентября.
Челнинские Известия
Танцы на коляске сдвигают границы возможного - Казанские ведомости
Танцы на коляске сдвигают границы возможного
Первая в Татарстане творческая инклюзивная студия «Э-моция» на базе ДК «Юность» 24 сентября празднует свой первый день рождения.
Казанские ведомости
Зачем челнинец собирает старые учебники - Челнинские Известия
Зачем челнинец собирает старые учебники
Библиофил и историк-любитель Валериан Брицов работает в челнинской типографии печатником, имеет за плечами десять классов вечерней школы и при этом глубокие знания по истории нашего края.
Челнинские Известия
Волейболист казанского «Зенита» после победы над «Локомотивом» отметил, что его команда показала не лучшую игру.
23.09.2017 ИА Татар-информ
Пламен Константинов назвал причины поражения в мачте чемпионата России против казанского «Зенита».
23.09.2017 ИА Татар-информ
«Ак Барс Инфо» приводит интересные моменты, связанные с предстоящей игрой.
23.09.2017 ХК Ак Барс
Оренбург пал, хотя и бился до конца - Казанские ведомости
Оренбург пал, хотя и бился до конца
Футболисты казанского «Рубина» вышли в 1/8 финала розыгрыша Кубка России, выиграв в Оренбурге у одноименного клуба со счетом 2:0.
Казанские ведомости
«Ак Барс» продолжает побеждать на выезде - Казанские ведомости
«Ак Барс» продолжает побеждать на выезде
После победы в Братиславе над «Слованом» казанский «Ак Барс» в Тольятти сумел переиграть «Ладу» - 3:1.
Казанские ведомости
Сборная России по волейболу с трудной победы над Украиной стартовала на чемпионате Европы
Волейболистки сборной России трудно начали чемпионат Европы, лишь в овертайме сумев переиграть сборную Украины – 3:2 (25:18, 20:25, 25:23, 23:25, 15:13).
Казанские ведомости
Алексей Песошин встретился с представителями Татарстана за рубежом и в субъектах России - Представительство Республики Татарстан в Санкт-ПетербургеСегодня Премьер-министр Республики Татарстан Алексей Песошин провел встречу с представителями Татарстана за рубежом и в субъектах Российской Федерации.
22.09.2017 Представительство Республики Татарстан в Санкт-Петербурге
Александр Сидякин: Татарстан задает ориентир - Единая РоссияРустам Минниханов задает ориентиры не только в отношении республики, но рассматривает пути развития России в целом Так оценил послание Президента Татарстана Рустама Минниханова  Государственному Совету РТ Депутат Госд
21.09.2017 Единая Россия
... - Бизнес OnlineЦвет татарстанского бизнеса, старик Державин и советская драматургия праздника Рустам Минниханов сегодня принял участие в праздновании 460-летия Лаишевского района и 90-летия города Лаишево.
23.09.2017 Бизнес Online
Олег Анисимов - Бизнес OnlineЗлополучный Лексус или Скрытое противостояние зеленодольских властей и силовиков привело к очередному громкому делу Сегодня или в ближайшее время следствие должно обратиться в суд об избрании меры пресечения в отношен
23.09.2017 Бизнес Online
Татарстан должен стать лидером в нефтяной отрасли - Челнинские ИзвестияФото с сайта www.krugosvet.ru. Об этом заявил Президент республики Рустам Минниханов.
21.09.2017 Челнинские Известия